Op de middelbare school had ik een leraar biologie die ons op een dag uitlegde dat het menselijk brein tot wel dertig procent van alle energie verbruikt die het lichaam binnenkrijgt, terwijl het slechts een paar procent van het lichaamsgewicht uitmaakt. Wat ik er niet bij leerde — wat niemand mij toen uitlegde, en wat ik pas decennia later, in stukjes en beetjes zelf bij elkaar zou sprokkelen — is dat het er dus nogal toe doet wát je dat brein te eten geeft. Wat in die biologieles ontbrak, levert Je brein vitaal alsnog in een overzichtelijk en begrijpelijk geschreven handboek vol kennis over voeding en bijpassende recepten.
Het boek is opgebouwd rondom negen pijlers voor breinvitaliteit: vitaal, volwaardig en onbewerkt voedsel; ontstekingsremmend eten; een optimale spijsvertering en darmgezondheid; voeding met beschermende stoffen; stressregulatie; gezonde glucose- en insulineniveaus; een gezond hart- en vaatsysteem; gezonde kook- en bereidingstechnieken; en ten slotte aandacht voor milieu, natuur en duurzaamheid. Die negen pijlers zijn geen willekeurige lijst: Rineke Dijkinga laat overtuigend zien hoe ze in elkaar grijpen. Wat goed is voor je darmen, is goed voor je stemming. Wat je bloedsuiker stabiel houdt, helpt je slaap. Wat je brein voedt, voedt feitelijk ook de rest. En die laatste pijler — milieu en duurzaamheid — is geen aardig extraatje maar logisch sluitstuk: een brein dat gevoed wordt door uitgeputte grond en bewerkt voedsel, heeft een structureel probleem. Het is één systeem, en Je brein vitaal behandelt het als zodanig.
Wat dit boek onderscheidt van de berg voedings- en gezondheidsboeken die ieder jaar verschijnt, is de weigering om te kiezen tussen kennis en keuken. Het eerste deel bevat meer dan honderd recepten, elk voorzien van korte uitleg over welke pijler ze ondersteunen en waarom. Het tweede deel duikt dieper in de wetenschappelijke onderbouwing. Die tweedeling is slim: wie eerst wil begrijpen en daarna koken, leest van achter naar voren. Wie eerst wil koken en daarna begrijpen, begint voorin. Dijkinga heeft er geen hiërarchie in aangebracht, en het boek is daardoor des te overzichtelijker.
De ‘Wist je dit?’-weetjes naast de recepten zijn op het eerste gezicht misschien een wat schoolse ingreep, maar ze werken. Ze geven context zonder te betuttelen — en de receptnamen maken meteen duidelijk hoe Dijkinga die context opvat. Rauwe chocolade bonbons staan onder pijlers drie, vijf en zes: spijsvertering, stressregulatie én bloedsuiker. Dopa-borrelnoten verwijzen in hun naam al naar dopamine. Smaakwater met ontspannende kruiden is een drankje én een les. Dijkinga laat je niet eerst de wetenschap slikken voordat je mag koken — ze verstopt de wetenschap in het recept zelf.
Een klein voorbehoud is op zijn plaats, al lost het zichzelf meteen op. De recepten zijn royaal van opzet, maar niet perse omdat Dijkinga rekent op een groot gezin aan tafel: de meeste gerechten zijn bedoeld om meerdere momenten te bestrijken. Het diner van vandaag is de lunch van morgen. De snacks vries je in voor later. Dat is geen bijzaak maar een bewuste keuze, ingebakken in de filosofie van het boek. Hetzelfde geldt voor de verhouding tussen plantaardig en dierlijk: plantaardige voeding staat voorop, en waar vlees of vis opduikt, geeft Dijkinga ruimte om dat aan te passen.
Je brein vitaal is een naslagwerk — een hardcover van 408 pagina’s — waarmee je hap na hap je voedingspatroon verandert van lege en eenzijdige vulling naar gevarieerde en gezonde voeding. Het type boek dat je jaren na dato nog steeds raadpleegt en op verjaardagen cadeau doet aan de mensen van wie je houdt. Ik begin met het maken van Kokosyoghurt en Vegan pompoenbrownies. En jij?
